U okviru međunarodnog SUS-SOIL (Sustainable Soil and Subsoil Health Promotion) projekta započeta je implementacija terenskih istraživanja u Bosni i Hercegovini, uspostavljanjem prvog eksperimentalnog ogleda u okviru Living laba Centralna Bosna na lokalitetima u Ilidži i Živinicama.

U petak, 24. aprila 2026. godine, realizirana je sjetva ljulja, čime je zvanično uspostavljen prvi demo lokalitet od ukupno četiri planirana. Ova aktivnost predstavlja početak dvogodišnjeg istraživačkog ciklusa usmjerenog na ispitivanje uticaja različitih praksi upravljanja tlom na njegovu plodnost, funkcionalnost i pružanje ekosistemskih usluga.

Eksperimentalni ogled postavljen je u skladu sa standardiziranim istraživačkim protokolima projekta, primjenom randomiziranog blok dizajna. U okviru ogleda testiraju se različite kombinacije tretmana koje uključuju primjenu biochara, komposta, stajnjaka i mineralnih đubriva, u kontekstu konvencionalnih i organskih proizvodnih sistema.

Eksperiment se provodi tokom dvije vegetacijske sezone (2026. i 2027. godine), pri čemu će sve demo-lokacije biti zasijane istom kulturom. Demo-lokacije su organizirane unutar četiri poljoprivredne lokacije, pri čemu dvije lokacije obuhvataju isključivo mineralni podpovršinski sloj tla, dok druge dvije uključuju podpovršinski sloj tla sa većim sadržajem organske materije iznad mineralnog sloja.

S obzirom da Living lab Centralna Bosna obuhvata općine i gradove Bugojno, Živinice i Ilidžu, lokacije za provođenje ogleda odabrane su na osnovu karakteristika tla i mogućnosti realizacije istraživanja.

U narednom periodu planirano je postavljanje ogleda i na preostale tri lokacije, čime će se formirati cjelovita istraživačka mreža. Tokom trajanja eksperimenta provodiće se kontinuirano praćenje stanja tla i razvoja biljaka, uključujući uzorkovanje tla i biomase, kao i niz analiza usmjerenih na procjenu uticaja primijenjenih tretmana.

Također će se porvoditi analize biljnog materijala s ciljem procjene uticaja primijenjenih tretmana na rast, razvoj i produktivnost biljaka.

Važan segment istraživanja odnosi se na sistematsko uzorkovanje tla prije, tokom i nakon eksperimenta, što omogućava poređenje početnog i završnog stanja, te pouzdanu procjenu promjena u svojstvima tla.

Paralelno sa aktivnostima u Bosni i Hercegovini, slični eksperimenti realizuju se u okviru još 15 Living Lab-ova širom Evrope, čime SUS-SOIL projekat omogućava uporediva istraživanja u različitim agroekološkim uslovima i doprinosi razvoju održivih praksi upravljanja tlom na evropskom nivou.

Posebnu zahvalnost dugujemo partnerima na terenu, Farma Spreča i Poljoprivredno dobro Butmir, na nesebičnoj podršci i ustupanju lokacija za provođenje ogleda.