KONTAKT telefon:+387 (33) 22 57 27; E-mail: podrska@ppf.unsa.ba

INSTITUTI

Osnivanje i razvoj instituta

Institut za ekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije je osnovan 01.06.1971. godine, kada se dotadašnji Zavod za ekonomiku poljoprivrede sa sjedištem u Sarajevu, integrisao sa Fakultetom.

Od tada Institut za ekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije radi kao konstitutivna jedinica Fakulteta, s tim što je u periodu od integrisanja Zavoda do izbijanja rata 1992. godine, pored nastavnog osoblja u Institutu radio i izvjestan broj naučnih i stručnih radnika koji nisu bili angažovani u nastavnom procesu, nego isključivo na naučno-istraživačkim projektima.

U svom dugom postojanju, Institut je kadrovski jačao i razvijao se, te je izbijanje rata dočekao sa ukupno 24 zaposlena. U toku rada Fakulteta, dugom sedamdeset godina, dolazilo je naravno do značajnih kadrovskih promjena. Od postanka pa do današnjih dana, umrli su mnogi članovi Instituta, a nakon isteka radnog vijeka, u zasluženu penziju otišli su njegovi brojni zaposlenici. Također, jedan broj članova Instituta prekinuo je radni odnos sa Fakultetom.

Područje rada i zadaci Instituta

Područje rada je stvaranje, aplikacija, transfer znanja i informacija, kreiranje inovativnih rješenja i dijeljenje iskustva, što je osnova za poticanje i snaženje produktivne saradnje svih aktera društva. Ono je i osnova jačanja sposobnosti svakog pojedinca da uspješno i kreativno iznalazi rješenja za brži razvoj poljoprivrede, prehrambene industrije, te za uspostavljanje temelja stabilnog, održivog, okolinski osjetljivog i na domaćoj kulturi i tradiciji zasnovanog razvoja ruralnih zajednica i cjelokupnog bosansko-hercegovačkog društva.

Time su definisane i osnovne poslovne aktivnosti Instituta koje se navode kako slijedi:

internacionalno prepoznat i cijenjen naučno-istraživački rad u oblastima kreiranja i implementacije javnih politika, tranzicije društva i europskih integracija sektora, međunarodnoj trgovini, institucionalnoj ekonomiji, tržišta i marketinga poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda, upravljanja u poljoprivredi i prehrambenoj industriji, upravljanja velikim i malim farmama, kalkulacija u poljoprivredi i prehrambenoj industriji, investicija, upravljanja projektima, upravljanja kvalitetom i ruralnog razvoja;

uspostava internacionalno kompatibilnog sistema cjeloživotnog obrazovanja (svi nivoi) u oblasti ekonomike agroindustrije za sve zainteresirane skupine bh. društva;

gradnja društvenih sarađivačkih mreža, koje okupljaju sve zainteresirane aktere bh. društva i koje su osnov sistema transfera znanja i informacija, te produktivne saradnje sa administracijom i civilnim društvom, kao i različitim poslovnim subjektima i poljoprivrednim proizvođačima;

uspostava i održavanje internacionalnih/regionalnih mreža univerziteta, naučno-istraživačkih institucija, koje su osnov za unaprjeđenje sposobnosti, kapaciteta i performansi Instituta i njegovo uključivanje u Evropski prostor visokog obrazovanja;

uspostava i održavanje permanentne komunikacije sa naučno-istraživačkom, ekspertskom i poslovnom zajednicom, te širom javnosti, a kroz kreiranje i učešće u različitim inovativnim inicijativama; kreiranje, implementacija i ocjena razvojnih projekata i programa, koji trebaju da doprinesu napretku kako sektora, tako i ruralnih zajednica i cjelokupne bh. privrede;

i poticanja, kreiranje i vođenje različitih društvenih i poslovnih inicijativa, koje vode očuvanju bh. kulturnog diverziteta, kvaliteta okoliša i prirodnih resursa, te intelektualnog i društvenog diverziteta bh. društva.

Naučni i stručni doprinosi instituta

U proteklom periodu Institut je tokom svog dugog postojanja, osim u nastavi, dao i veliki doprinos naučnoj misli i uopšte struci agrara. Ovo se ogleda u publikovanju velikog broja naučnih i stručnih radova kako u domaćim tako i inostranim naučnim i stručnim časopisima, te izradi velikog broja studija, projekata i elaborata iz širokog spektra agro-ekonomskih tema.

Brojne studijske agro-ekonomske analize i veliki broj strateških dokumenta rađenih pod liderstvom naših profesora, te institutska participacija u velikim nacionalnim multidisciplinarnim projektima, poput koordiniranja Društvenog cilja X (DC-X), dio su bogatog nasljeđa rada naših kolega prije rata.

Ni poslije rata, iako kadrovski značajno oslabljeni, Institut ne zaostaje u praćenju savremene naučne misli i aktuelnih dešavanja u sferi ekonomike agrara. To potvrđuju liderstva naših nastavnika u brojnim projektima na domaćoj sceni, ali i u respektabilnim projektima Evropske unije poput PHARE, TEMPUS, FP6 i FP7 projekata, kao i projekata pod pokroviteljstvom FAO-a.

Osoblje i organizacija Instituta

Članovi Instituta koji su penzionisani, napustili Fakultet ili preminuli u periodu od njegovog formiranja do danas Nastavnici:

prof. dr Branko Bajčetić;

prof. dr Ljubo Božić;

prof. dr Slavoljub Dubić;

prof. dr Žak Finci;

prof. dr Redžep Jahović;

dipl. Prof. geogr. Asim Kekić;

Aleksandar Ličina, naslovni docent;

prof. dr Aleksandar Milošević;

doc. dr Bogoljub Milovanović;

prof. dr Jusuf Mulić;

prof. dr Oton Pancer;

prof. dr Risto Parijez;

prof. dr Miodrag Perović;

Osman Pirija, naslovni docent;

doc. dr Rudolf Rajnpreht;

prof. dr Franjo Božur.

Saradnici:

dipl. ing. Nada Antunović, laborant;

dipl. ing. Ismeta Bahtović, stručni saradnik;

Desimir Borovčanin, saradnik;

dipl. ing. Borovčanin Tanja, saradnik;

dipl. ing. Jasna Despot, viši stručni saradnik;

dr. Hajrija Jahić, naučni savjetnik;

dipl. ing. Nada Selak, viši stručni saradnik;

dipl. ing. Mahmut Karamehmedović, stručni savjetnik;

dipl. prof. matem. Sanja Sarić, asistent;

dipl. ing. Zdravko Tolj, stručni saradnik;

dipl. ing. Tihomir Velašević, viši stručni saradnik.

Službenici:

Vahida Buzar, daktilografkinja;

Greta Konjevod, daktilografkinja.

Organizacija Instituta

Institut za ekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije sada ima devet stalno zaposlenih nastavnika i saradnika. Od tog broja, dva su redovna profesora, dva vanredna profesora, jedan docent, dva viša asistenta i dva asistenta. Institut nema stalno zaposlenih članova na vannastavnim djelatnostima.

U okviru Instituta djeluju tri katedre i jedan kabinet. To su:

Katedra za mikroekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije;

Katedra za makroekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije;

Katedra za opće predmete;

Kabinet za sport.

Do 1992. godine na Institutu je postajala i Katedra za opšte predmete i na njoj su radili zaposlenici, nastavnici i saradnici na predmetima sociologija, matematika, statistika, nauka o odbrani i strani jezik. Nakon završetka rata, Fakultet nema stalno zaposlenih na ovim radnim mjestima. Zaposlenici Instituta su prema pripadajućim katedrama raspoređeni na način kako slijedi.

Katedra za makroekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije:

Tržište poljoprivrednih proizvoda;

Tržište prehrambenih proizvoda;

Agrarna politika sa zakonodavstvom.

Katedra za mikroekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije:

Troškovi, kalkulacije i računovodstvo;

Upravljanje poljoprivrednim gazdinstvima;

Upravljanje u prehrambenoj industriji;

Ekonomsko projektovanje u poljoprivredi;

Ekonomsko projektovanje u prehrambenoj industriji.

Katedra za opće predmete:

Sociologija;

Matematika;

Statistika;

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

prof. dr Vjekoslav Selak, redovni profesor (Emeritus);

prof. dr Hamid Bogućanin, redovni profesor(Emeritus) na predmetu Troškovi, kalkulacije i računovodstvo;

prof. dr Sabahudin Bajramović, redovni profesor na predmetu Upravljanje poljoprivrednim gazdinstvima;

prof. dr Aleksandra Nikolić, vanredni profesor na predmetu Upravljanje u prehrambenoj industriji;

prof. dr Dragana Ognjenović, vanredni profesor na predmetima Ekonomsko projektovanje u poljoprivredi i Ekonomsko projektovanje u prehrambenoj industriji;

mr. Alejna Krilić, viši asistent na predmetima Tržište poljoprivrednih proizvoda i Tržište prehrambenih proizvoda;

mr. Vedad Falan, viši asistent na predmetu Troškovi, kalkulacije i računovodstvo;

mr. Merima Makaš, viši asistent na predmetu Agrarna politika sa zakonodavstvom;

mr. Emir Bećirović, viši asistent na predmetu Upravljanje farmama.

Svi članovi Instituta su angažovani na nastavi u okviru dodiplomskih studijskih programa Ekonomika poljoprivrede i Ekonomika prehrambene industrije, ali i na svim ostalim studijskim programima Fakulteta.

Pored toga nosioci su nastave na diplomskom studiju Ekonomika agroindustrije i ostalim diplomskim studijima aktivnim na Fakultetu. Pored predmeta na koje su izabrani, nastavnicima je povjeren i određen broj predmeta iz oblasti mikro i makro agroekonomije, te se može sa ponosom reći da se nastava iz široke, zahtjevne i značajne oblasti agroekonomike gotovo u cijelosti izvodi zahvaljujući angažmanu vlastitih personalnih kapaciteta Instituta.

Posebni osobni doprinosi nauci i struci

Institut za ekonomiku poljoprivrede i prehrambene industrije, u okviru Fakulteta, iznjedrio je značajan broj profesora poznatih u bivšoj Jugoslaviji i šire. Zahvaljujući njihovoj reputaciji, ovaj institut je neformalno slovio kao „najjači“ u bivšoj državi za oblast agroekonomike.

Profesori ovog instituta su obavljali veoma važne funkcije u društvu, Univerzitetu u Sarajevu i na Fakultetu. Navodimo samo neke kao funkcije rektora, plejade dekana, prodekana, predsjednika radničkih savjeta i upravnih odbora, rukovodioca velikih domaćih i međunarodnih projekata, te predsjednika udruženja i društava, itd. Određeni broj profesora, za svoj rad od bivše države i tadašnje Republike Bosne i Hercegovine, su dobili odlikovanja i priznanja.

Njegovi nastavnici izvodili su nastavu na prestižnim međunarodnim univerzitetima, učestvovali na važnim simpozijima i skupovima, te objavili brojne stručne i naučne knjige i vrijedne monografije. Dali su svoj puni doprinos, kroz mentorstva u sticanju naučnih zvanja, na kadrovskom jačanju i podmlađivanju Fakulteta.

Osnivanje i razvoj Instituta

Od formiranja Savezne visoke poljoprivredne škole za planinsko gazdovanje 1947. godine planirano je da se organizuju hemijski i pedološki laboratorij za izvođenje praktične nastave i laboratorijska istraživanja za potrebe naučno-istraživačkog rada i Poljoprivrednog i Šumarskog odsjeka, a od 1959. godine i za potrebe Poljoprivrednog i Šumarskog fakulteta koji se te godine razdvajaju u samostalne fakultete.

Pioniri u opremanju hemijske laboratorije su bili profesori Kasim Hrustanović i Husnija Kurt, koji su na Fakultetu radili od 1948. godine. Oživljavanje rada i opremanje pedološke laboratorije počinje 1949. godine sa dolaskom prof. Đure Janekovića iz Zagreba. Laboratorije je služila za potrebe oba fakulteta.

Odlaskom Đure Janekovića sa Fakulteta 1961.godine nije nastao „kadrovski vakuum“, jer je 1949. godine za asistenta došao dipl. inž. Husnija Resulović, koji je već 1962. godine, nakon doktoriranja, izabran za docenta nakon doktoriranja. Uspješno je vodio Institut i doprinosio njegovom razvoju do odlaska u penziju.

Područje rada i zadaci Instituta

Osnovni zadatak Instituta za pedologiju, agrohemiju i melioracije je održavanje nastave na dodiplomskom, diplomskom i doktorskom studiju, te pojedinačnim kursevima koji doprinose razvoju struke.

Institut je uključivao sljedeće nastavne discipline: pedologiju, ekopedologiju, melioracije i uređenje zemljišta, agrohemiju, anorgansku hemiju, organsku hemiju, biohemiju, fizikalnu hemiju, hemiju hrane, instrumentalnu hemiju, biohemiju hrane, zaštitu okoliša u prehrambenoj industriji, upravljanje kvalitetom vode u prehrambenoj industriji.

U ranijim periodima u Institut su bili uključene i discipline: geologija sa petrografijom i agrometeorologija. Predmet geologija sa petrografijom je kasnije uključen u disciplinu pedologija, agrometeorologija je prebačena u Instititut za ratarstvo, a saradnici su uglavnom bili sa PMF-a u Sarajevu.

Osim učešća u obrazovnom procesu Institut ima značajnu ulogu i u naučno-stručnim istraživanjima u velikom broju disciplina:

Proučavanje uslova za obrazovanje tla, njegovu genezu, evoluciju, klasifikaciju, morfologiju, fizička, vodno-fizička, fizičko-mehanička i hemijska svojstva;

Primjena GIS-a u izradi namjenskih karata za potrebe klasifikacije, uređenja i zaštite zemljišta;

Istraživanje plodnosti tla (njegove opskrbljenosti makro i mikroelementima), gnojidba poljoprivrednih kultura organskim i mineralnim gnojivima, fiziologija ishrane biljaka;

Proučavanje evapotranspiracije, deficita vode u tlu, režima i načina navodnjavanja i njihovog uticaja na prinos i kvalitet ekonomski najznačajnijih poljoprivrednih kultura;

Proučavanje erozije tla i mjera konzervacije;

Proučavanje mogućih načina odvodnjavanja tla, organizacije i načina održavanja i eksploatacije odvodnih kanala i sistema;

Fizičko hemijske interakcije tlo-voda-biljke;

Hemiluminiscencija i njena primjena u oblasti okoliša;

Primarni metabolizam i metabolizam elemenata u tragovima biljaka i domaćih životinja;

Kontaminacija hrane.

Sastavni dio rada Instituta su bile i stručne aktivnosti. Naša zemlja ima ograničene površine poljoprivrednog zemljišta, tako da je održiv pristup korištenju i razvoju zemljišnog resursa imperativ.

Povećane potrebe za poljoprivrednim proizvodima se mogu zadovoljiti samo povećanjem proizvodnje po jedinici površine, za što su potrebni razni zahvati, koji se ne mogu obaviti bez adekvatne dokumentacije za koju su podloga razna pedološka i meliorativna istraživanja. Zato je Institut imao brojnu saradnju sa raznim društvenim institucijama i privrednim organizacijama u rješavanju aktuelnih praktičnih problema.

Saradnja je bila ostvarena sa: UPI, HEPOK, AIPK, PTK Tuzla, Visoko, Popovo Polje, Zavod za agropedologiju, Zavod za vodoprivredu, IRC Mostar, Poljoprivredni zavod Banja Luka, Institut za rudarska istraživanja Tuzla, Institut za prostorno planiranje Sarajevo i druge. U tom smislu Institut radi na primjeni i razvoju legislative, te nudi usluge laboratorijskog rada i ekspertiza.

Naučni i stručni doprinosi Instituta

Nastavno osoblje u višedecenijskoj historiji fakulteta učestvovalo je na mnogobrojnim istraživanjima iz domena zemljišne problematike. Navest ćemo neke od tih istraživanja:

istraživanje opštih fizičko-hemijskih i genetskih karakteristika zemljišta na prostoru Bosne i Hercegovine sa posebnim akcentom na teška-glinovita i skeletna tla;

drenaža teških zemljišta, uvođenje novih metoda rada u hidropedološkim istraživanjima;

uvođenja lizimetrije u proučavanje vodnog bilansa tla, evapotranspiracije i uticaja tla na specifičnosti vodnog bilansa;

proučavanje vodne erozije tla i površinskog oticaja;

istraživanje skeletnih zemljišta, njihovih svojstava, sa posebnim aspektom na određivanje tzv. aktivne (parcijalne) zapreminske gustine, te izbor optimalnih mjera za povećanje njihove plodnosti;

istraživanje ispiranja raznih sastojaka iz tla u stacionarnim uslovima putem lizimetrijskih proučavanja;

evaluiranje optimalnih potreba biljaka za vodom;

poznavanje raznih uzroka i posljedica oštećenja zemljišta, te izbor optimalnih mjera za njihovu rekultivaciju;

proučavanje uzroka i posljedica erozionih procesa na području kraških polja;

proučavanje ljekovitog i aromatskog bilja;

uzroci pojave endemske nefropatije;

kontrola plodnosti tla;

antropogena degradacija tla i voda (i u vezi s tim biosfere) te remedijacija u uslovima zagađenjima teškim metalima iz otpadnih voda, deponija otpada, nafte, motornih ulja i sl.; organska poljoprivreda – aspekti zaštite okoliša i legislativa.

Ova istraživanja i eksperimentalna polja su bila reprezentativni punktovi koji su našli velik značaj i aplikaciju ne samo na području BiH, nego i za šire područje ex Jugoslavije. Sa punim pravom se može konstatovati – da je ovaj Institut, a time i Poljoprivredni fakultet u Sarajevu predstavljao svojevremene prave škole iz dva domena:

proučavanje uzroka i posljedica oštećenja zemljišta;

proučavanje mjera na sanaciji teških i lahkih zemljišta.

U okviru ovog Instituta je organizovan veći broj magistarskih studija prije Bolonjskog procesa iz sljedećih domena:

plodnost zemljišta, svojstva, istraživanja i mjere popravke;

uređenje zemljišta;

oštećenja zemljišta, uzroci, posljedice i sanacija;

održivo upravljanje zemljištem.

Po Bolonjskom programu uspostavljen je diplomski master studij „Održivo upravljanje zemljištem i ruralnim prostorom“.

U proteklom periodu je ukupno održano osam postdiplomskih kurseva. Učesnici su bili iz različitih domena, i to: agronomi, šumari, biolozi, rudari i građevinci.

Iz domena pedologije, uređenja zemljišta, agrohemije i srodnih disciplina realizovan je veći broj doktorskih teza. Među mentorima ovih diseratcija treba spomenuti sjedeće članove Instituta: prof. dr. Husnija Resulović, prof. dr. Mihovil Vlahinić, prof. dr. Branka Savić, prof. dr. Zdravko Devetak, prof. dr. Petar Jovandić, prof. dr. Bahrija Šaćiragić, prof. dr. Zlatko Hakl, prof. dr. Esma Velagić-Habul i prof. dr. Hamid Čustović. Pored kandidata iz BiH, bili su još i kandidati iz Srbije, Hrvatske, Makedonije, Kosova, Iraka i Jordana.

Članovi Instituta su učestvovali na mnogim održanim nacionalnim kongresima pedologa, meliorativaca i hemičara, kao i na mnogim simpozijumima u bivšoj Jugoslaviji. Pojedini članovi Instituta su imali i uvodne referate.

Predstavnici ovog Instituta su učestvovali i na većem broju međunarodnih konferencija, kongresa, simpozija i slično u Italiji, Njemačkoj, Danskoj, Siriji, Turskoj, Bugarskoj, Poljskoj, Mađarskoj, Poljskoj, Francuskoj, Čehoslovačkoj, Nizozemskoj, Libiji, Zapadnoj Njemačkoj, Velikoj Britaniji, Austriji, SAD, Alžiru, Tunisu, Rumuniji, Švedskoj, Hrvatskoj, Sloveniji, Srbiji i Makedoniji.

Osoblje i organizacija Instituta

Organizacija Instituta

Institut za PAM se sastoji iz sljedećih katedri:

Katedra za pedologiju i uređenje zemljišta;

Katedra za agrohemiju, hemiju i biohemiju.

Laboratorije i ogledna polja Instituta

Pošto su skoro sve aktivnosti ovog Instituta vezane za laboratorijski rad, od prvog dana nakon formiranja Fakulteta radilo se na stvaranju novih laboratorija, prikupljanju raznih kolekcija uzoraka, monolita, otisaka i fotografija raznih tipova zemljišta (prof. Đ. Janeković).

Pred rat 1992. godine su na našem Institutu bile formirane slijedeće laboratorije:

laboratorij za vježbe iz organske i anorganske hemije, agrohemije i biohemije;

laboratorij za istraživačke analize iz hemije, agrohemije i biohemije;

laboratorij za vježbe iz pedologije;

laboratorij za fiziku tla;

laboratorij za istraživačke analize iz hemije tla. Laboratorija za istraživanja tla, i to njegovih hemijskih i vodno-fizičkih svojstava, osnovana je 1950. godine i u svoje vrijeme je bila jedna od najpoznatijih i najbolje opremljenih laboratorija u Bosni i Hercegovini.

Eksperimentalni poligoni

Polazeći od stanovišta da je jedini pravi test svake hipoteze u brižljivoj opservaciji ili mjerenju aktuelnog problema u realnim okolnostima terenskih uslova, pravi odgovor na probleme u oblasti zemljišta, kao i poljoprivrede općenito, može se naći jedino eksperimentalnim putem. Zato se opravdano može reći ''Sine experientia nihil sufficienter scire potest'' (Bez eksperimentalnog rada ništa se pouzdano ne može znati).

U proteklom periodu u okviru naučno-istraživačkog rada na institutu PAM formirano je nekoliko istraživačkih punktova i to:

istraživački punktovi za drenažu teških zemljišta (Bosanska Dubica, Krušik kod Tuzle, Liješće kod Bosanskog Broda, Sijekovac kod Bosanskog Broda i Donji Rahić kod Brčkog);

istraživački punkt za proučavanje ispiranja raznih sastojaka iz tla tzv. Lizimetrijska proučavanja Sarajevo – Butmir;

istraživački punkt (Agrohidrološka stanica) za proučavanje vodnog režima tla, kretanja vode kroz tlo i kvantificiranje vodnog bilansa, kao i potrošnje vode putem poljoprivrednih kultura (Mostar – Buna);

istraživački punkt za proučavanja vodnog bilansa i potrošnje vode putem poljoprivrednih kultura u uvjetima tla i klime Popova polja i za istraživanje erozionih procesa na području kraških polja (Trebinje – Popovo polje);

istraživanje uticaja rekultivacije na oštećenim zemljištima (Tuzla – Đurđevik, Banovići, Zenica, Prijedor – Ljubija, Gacko, Livno);

istraživanje uticaja rekultivacionih mjera na sanaciju oštećenih zemljišta (Tuzla – Đurđevik).

Vrijednost navedenih eksperimenata i eksperimentalnih punktova još je i u tome što su se oni koristili i u nastavne svrhe, tj. za praktične vježbe i rad sa studentima.

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

Katedra za pedologiju i uređenje zemljišta

prof. dr Hamid Čustović, redovni profesor - Pedologija sa pripadajućim modulima;

prof. dr Jasminka Žurovec - vanredni profesor - Uređenje zemljišta sa pripadajućim modulima;

Doc.dr. Melisa Ljuša, docent - Održivo upravljanje zemljištem;

mr. Mirza Tvica, viši asistent - Pedologija sa pripadajućim modulima

mr. Sabrija Čadro, viši asistent - Uređenje zemljišta sa pripadajućim modulima.

Katedra za agrohemiju, hemiju i biohemiju

prof. dr Esma Velagić-Habul, redovni profesor(Emeritus) - Hemija sa pripadajućim modulima;

prof. dr Zilha Ašimović, vanredni profesor - Biohemija sa pripadajućim modulima;

prof. dr Enisa Omanović-Mikličanin, vanredni profeosr - Hemija sa pripadajućim modulima;

prof. dr Hamdija Čivić, vanredni profesor (vanjski saradnik) – Agrohemija sa pripadajućim modulima;

Doc.dr. Josip Jurković, docent - Hemija sa pripadajućim modulima;

mr. Lejla Oručević, viši asistent - Biohemija sa pripadajućim modulima.

Pomoćno nastavno osoblje

Džemila Dizdarević, laborant;

Amira Pobrić, laborant.

Lejla Kolašinac, laborant.

Posebni osobni doprinosi nauci i struci

Svojim naučno-istraživačkim radom današnjoj uspješnosti instituta PAM pridonijeli su slijedeći profesori:

prof. Kasim Hrustanović, prof. Husnija Kurt, prof. dr. Đuro Janeković, prof. dr Husnija Resulović, akademik Mihovil Vlahinić, prof. dr Branka Savić i prof. dr Zdravko Devetak.

Iz posebnih razloga među onima koji su najviše doprinijeli savremenom razvoju Instituta izdvajamo prof. dr Husniju Resulovića i akademika Mihovila Vlahinića. Slobodno se može reći da se radi o dvije briljantne karijere naučnika, koji su iznikli iz hercegovačkog krša i došli do najviših naučnih i društvenih priznanja.

Društvo je prepoznalo doprinos pojedinaca općem napretku, te ih je posebno nagradilo:

prof. Husnija Kurt - Član AVNOJ-a, ZAVNOBIH-a, Nosilac Partizanske spomenice 1941. godine, odlikovan Ordenom za hrabrost, Ordenom zasluga za narod prvog reda, Ordenom bratstva i jedinstva prvog reda;

prof. Kasim Hrustanović - Orden zasluga za narod sa srebrenom zvijezdom;

prof. dr Branka Savić - Orden za hrabrost, Orden zasluga za narod drugog reda, Orden za hrabrost otečestvenog fronta;

prof. dr Husnija Resulović - 27-ojulska nagrada i Orden zasluga za narod sa srebrenim zracima;

prof. dr Mihovil Vlahinić - 27-ojulska nagrada i redovni član ANU BiH,

U zvanje profesora emeritusa izabrani su:

prof. Husnija Resulović;

prof. Mihovil Vlahinić;

prof. dr Bahrija Šaćiragić.

Osnivanje i razvoj Instituta

Poljoprivredna mehanizacija do 1980. godine bila je inkorporirana u rad svih organizacionih jedinica Fakulteta. Inicijativa za formiranje zasebne organizacione jedinice krenula je od nastavnika sa Katedre za poljoprivredne mašine, prof. dr Mehmeda Lule i prof. dr Ilije Popovića, koju su podržali ostali nastavnici i tehničko osoblje. Osnivanje Instituta zahtijevalo je proceduru izmjena Pravila o radu Fakulteta i Statuta, te verifikaciju od strane Univerziteta i Ministarstva visokog obrazovanja NR Bosne i Hercegovine.

U sastavu Instituta su bile sljedeće katedre i laboratorije:

Osnove mašinstva sa predmetima

Osnove mašinstva, elektrotehnike i regulacija;

Tehničko crtanje;

Osnove termodinamike.

Katedra za poljoprivredne mašine

Mehanizacija stočarske proizvodnje;

Mehanizacija ratarske proizvodnje;

Mehanizacija voćarsko-vinogradarske proizvodnje.

Laboratorija za poljoprivredne mašine (Butmir)

U toku rata laboratorija je potpuno devastirana, kao i materijalno tehnička sredstva koja smo posjedovali (traktori i priključne mašine, oprema za ispitivanje poljoprivrednih mašina), a koji su se nalazili u prostorima laboratorije.

Zahvaljujući pomoći Vlade Republike Slovenije, Laboratorija za poljoprivredne mašine je obnovljena i puštena u rad 19. 05. 2000. godine.

Nastavni kadar koji je izvodio nastavu na navedenim predmetima bio je sa Mašinskog i Poljoprivrednog fakulteta. Veza između ova dva fakulteta datira još iz vremena osnivanja Mašinskog fakulteta, gdje je jedan od matičara bio dipl. ing. Kazimir Boras, profesor sa Poljoprivrednog fakulteta.

Prijateljske veze i poslovna saradnja iz 60-tih godina, kada je osnovan Mašinski fakultet, prenose se i na sadašnje generacije. U tekućoj školskoj godini (2009/10) honorarno su angažovani: prof. dr Rajfa Musemić, prof. dr Hazim Bašić i doc. dr Ševko Šikalo.

Područje rada i zadaci Instituta

Osnovno područje rada Institiuta može se podijeliti u tri dijela:

edukacija;

naučno-istraživački rad;

uslužni rad za privredu.

U oblasti edukacija na prvom mjestu je obrazovanje studenata. Nakon prelaska na „Bolonjski sistem studija“ na dodiplomskom i diplomskom studiju imamo veliki izbor nastavnih modula.

Dodiplomski studijski programi

“Mehanizacija u biljnoj proizvodnji” - studijski programi „Voćarstva i vinogradarstva“ i „Ratarstva i povrtlarstva“; „Mehanizacija u animalnoj proizvodnji“ - studijski program „Animalna proizvodnja“; „Poljoprivredna mehanizacija“ - studijski program „Ekonomika agroindustrije“.

Diplomski (Master) studijski programi

„Mehanizacija u voćarstvu“ - studijski program „Voćarstva”; „Mehanizacija u proizvodnji cvijeća i ukrasnog bilja“ - studijski program „Floristika i pejsažno oblikovanje”; „Mehanizacija ratarske proizvodnje“ - studijski program „Ratarstvo“; „Mehanizacija u fitomedicini“ - studijski program „Fitomedicina“; „Mehanizacija za proizvodnju i distribuciju stočne hrane“ - studijski program „Hrana i ishrana“.

Postdiplomski – magistarski studijski program

Zahvaljujući podršci „Akademske mreže profesora mehanizacije jugo-istočne Europe“, 2005. godine osnovan je postdiplomski studijski program, pod nazivom „Poljoprivredna tehnika i menadžment.

Izradu kurikuluma i materijalne troškove prve upisane generacije studenata pomogao je Njemački servis za akademsku razmjenu (DAAD). Zahvaljujući ovoj pomoći upisano je više generacija studenata i razvijena poslovno-tehnička saradnja sa više univerziteta u regionu.

Edukacija studijskih grupa i farmera

Pored redovnog nastavnog procesa namjenjenog studentima, u radu Instituta je zastupljena edukacija raznih studijskih grupa i farmera. U posljednjih pet godina realizirani su kursevi iz slijedećih tematskih oblasti:

Mehanizirani postupci proizvodnje i spremanja kabaste krme - realizovana su četiri kursa (Bugojno, 26-30. januar 2004. godine, Donji Vakuf, decembar 2005. godine, Livno, decembar 2008. godine i Livno 2009. godine).

Održavanje i korištenje sitne mehanizacije - realizovano pet kurseva u saradnji sa Catolic Relief Service (CRS), za potrebe povratnika u istočnu Bosnu. Poljoprivredne mašine u proizvodnji i preradi ljekobilja - kurs za potrebe proizvođača i prerađivača ljekobilja Republike Kosova, 25-30. August 2008. godine, organizator: Institut za Poljoprivrednu tehniku. Program pomoći prekobrojnim vojnim licima u BiH, NATO Trust Fund (NTF) – obuhvatio je više kurseva iz različitih tematskih oblasti, koje su realizirane u saradnji sa IOM - International Organization for Migration.

Organizaija Instituta

U okviru Instituta djeluju jedna katedra (Katedra za poljoprivredne mašine).

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

prof. dr Selim Škaljić, vanredni professor - Poljoprivredna mehanizacija sa pripadajućim modulima;

dr. Nermin Rakita, viši asistent - Poljoprivredna mehanizacija sa pripadajućim modulima;

Dino Mujanović, laborant

Sead Sinanija, portir.

Osnivanje i razvoj Instituta

 

Godine 1958. na Poljoprivrednom odsjeku Poljoprivredno-šumarskog fakulteta su uvedena tri smjera: ratarski, stočarski i voćarski. Nakon toga, 1960. godine je osnovan Institut za ratarstvo. Daljim razvojem Fakulteta i Instituta osnivaju se katedre.

Institut za ratarstvo i oplemenjivanje biljaka sa katedrama 1977. godine:

Katedra za ratarsku proizvodnju;

Katedra za genetiku i oplemenjivanje biljaka;

Katedra za fiziologiju biljaka;

Katedra za mehanizaciju u poljoprivredi.

Institut za ratarstvo sa katedrama 1982. godine:

Katedra za ratarsku proizvodnju;

Katedra za genetiku i oplemenjivanje ratarskih biljaka;

Katedra za fiziologiju biljaka.

Nastavni i naučni rad instituta odvijao se i odvija u okviru njegovih laboratorija i fakultetskih nastavnih i oglednih dobara, kao što su Butmir, Gvozno, Bojnik, itd.

Organizacija Instituta

Institut se sastoji od sljedećih katedri:

Katedra za ratarsku proizvodnju;

Katedra za fiziologiju biljaka;

Katedra za oplemenjivanje ratarskih kultura.

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

prof. dr Senija Alibegović-Grbić (Emeritus), redovni profesor(vanjski saradnik) - Krmno bilje;

prof. dr Ševal Muminović, redovni profesor – Specijalno ratarstvo;

prof. dr Drena Gadžo, vanredni profesor – Ratarstvo;

prof. dr Lutvija Karić , vanredni profesor– Povrtlarstvo;

mr. Senad Murtić, viši asistent – Botanika i fiziologija biljaka;

dr. Muamer Bezdrob, viši asistent – Krmno bilje;

mr. Teofil Gavrić, viši asistent – Ratarstvo;

Jasmin Grahić, MA, asistent;

Laborant Instituta za ratarstvo je Nedim Kalaba.

Članovi Instituta sa posebnim doprinosom nauci i struci

Akademik Dragomir Ćosić, profesor specijalnog ratarstva, bio je osnivač Poljoprivrednog fakulteta u Sarajevu poslije Drugog svjetskog rata, prvi dekan fakulteta i jedan od prvih prorektora Univerziteta.

Profesori Vinko Milinković i Osman Sarić selekcionisali su sorte slatke lupine, grahorice, lucerke (Olimpik) i smiljkite (Butmirka), a profesorici Olgi Vidović je priznata jedna sorta graha.

Akademik Taib Šarić se posebno ističe brojem objavljenih knjiga – 24 naslova, a sa ponovljenim proširenim izdanjima ukupno 44 knjige – udžbenika i priručnika iz oblasti ratarstva i zaštite okoline.

 

Osnivanje i razvoj instituta

Četverogodišnji studij prehrambenih tehnologija formira se na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu akademske 1977/78. godine kao novi odsjek pod nazivom Prerada i kontrola poljoprivrednih proizvoda. Prvi šef Odsjeka bila je prof. dr Natalija Dozet, koja je ujedno i njegov utemeljivač. Uporedo sa formiranjem Odsjeka formira se i Institut za preradu i kontrolu poljoprivrednih proizvoda kao nova radna jedinica Fakulteta u kojoj se objedinjavaju nastavne, naučno-istraživačke i stručne djelatnosti iz oblasti prerade i kontrole poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda. Institut 1989. godine svoj naziv mijenja u Institut za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda.

Shvatajući da kvalitetnog studija ni ozbiljnih istraživanja u oblasti prehrambenih tehnologija nema bez dobro opremljenih laboratorija, prvi članovi Instituta odmah ulažu značajne napore na formiranju i opremanju laboratorija za mljekarstvo, tehnologiju mesa i preradu voća, povrća i grožđa. Od tada pa do danas nastava i istraživanje u laboratorijama predstavljaju jedno do najvažnijih obilježja Instituta. Drugo njegovo važno obilježje je izuzetno dobro razvijena saradnja sa mnogim poslovnim subjektima prehrambene industrije u Bosni i Hercegovini.

Ova saradnja je nebrojeno puta ocijenjena višestruko korisnom. S jedne strane, studenti prehrambenih tehnologija su kroz posjete i obavljanje studenstke prakse u prilici da se na direktan način upoznaju sa organizacijom rada i tehnoloških procesa u ovim pogonima. S druge strane, kroz raznolike oblike saradnje sa stručnjacima Instituta prehrambena industrija Bosne i Hercegovine u prilici je unaprijediti svoju proizvodnju kroz inoviranje i standardizovanje tehnologija, razvijanje novih proizvoda, kontinuirano praćenje kvaliteta, itd.

Godinu za godinom Institut je jačao, kako personalno, tako i u pogledu opremljenosti svojih laboratorija. Jačanje je vodilo osvajanju novih disciplina koje su uključivane u nastavne programe Fakulteta, njegovoj sposobnosti da inicira i realizuje sve veći broj naučno-istraživačkih projekata, ali i ponudom sve većeg broja stručnih poslova koje Institut može obaviti za potrebe proizvođača, distributera i udruženja potrošača hrane.

Krajem osamdesetih, zahvaljujući, između ostalog, realizaciji istraživačko-razvojnih projekata koje je u okviru tzv. društvenih ciljeva finansirala tadašnja republička vlada i u kojima su članovi Instituta učestvovali, nabavlja se najsavremenija oprema te se osvajaju najsavremenije analitičke metode. Početak rata u Bosni i Hercegovini 1992. godine Institut, kao i cjelokupan Fakultet, presijeca u jednom od njegovih najsnažnijih razvojnih zamaha.

U samo nekoliko desetina sati u požaru nestaje sva oprema, literatura, dokumentacija i ostalo smješteno u zgradi Fakulteta u Zagrebačkoj 18 na Grbavici.

Tokom rata Institut je nastojao zadržati personalnu supstancu i uzeti učešća u aktivnostima Fakulteta u mjeri u kojoj je to tada bilo moguće. U tom teškom periodu, ističe se zalaganje profesora Zahida Čauševića, Dževada Jarebice i Marka Stanišića koji svojim angažmanom stvaraju uslove za odvijanje reducirane nastave, ali i za personalno obnavljanje i jačanje Instituta nakon rata.

Važan doprinos u postratnom opremanju laboratorija i edukaciji kadrova Instituta dala je Eidgenössische Technische Hochschule (ETH) iz Švajcarske, kroz program pomoći koju je osmislio i vodio istaknuti član ove institucije, prof. dr Zdenko Puhan. Kao rezultat ove aktivnosti, uz posebno zalaganje tada višeg asistenta Zlatana Sarića, krajem 1998. godine obnavlja se laboratorija za mljekarstvo koja je tokom niza poratnih godina služila i kao jedini laboratorijski kapacitet cijelog Instituta. Ova laboratorija u znak zahvalnosti nosi ime profesora Puhana.

Tim nastavnika i saradnika sa mljekarstva, uz pomoć Ambasade Kraljevine Holandije, ubrzo nakon obnavljanja laboratorije oprema i na Fakultetu otvara savremeni mini pogon za preradu mlijeka. Od kraja devedesetih Institut ulazi u novu fazu personalnig i materijalnog jačanja. Na institut dolazi niz novih mladih saradnika, po različitim projektima i iz sredstava Fakulteta nabavljaju se nova oprema, instrumenti i učila. U istina skučenim prostorima opremaju se novi mini pogoni i laboratorije. Sa prelaskom u adaptiranu zgradu u krugu kampusa Univerziteta u Sarajevu 2008. godine Institut dobija više instalaciono bolje opremljenog prostora za svoje labortaorije i mini pogone. Odmah po smiještanju u adaptiranu zgradu 2008. godine počinje izrada i konkretizacija planova za otvaranje novih laboratorija i mini pogona.

U više od 30 godina svog postajanja Institut je predstavljao mjesto razvoja naučne i stručne misli, a kroz svoju naučno-istraživačku, nastavnu i stručnu djelatnost izrastao je u konceptualno i kadrovski najzaokruženiju instituciju takve vrste u Bosni i Hercegovini. Institut kao svoju posebnu komparativnu prednost ističe činjenicu da je rođen na Poljoprivrednom fakultetu koji je u vrijeme nastanka Instituta imao respektabilno iskustvo i renome, kako u obrazovanju poljoprivrednih stručnjaka, tako i u domenu naučno-istraživačkog rada u bezmalo svim oblastima poljoprivrednih nauka.

Ovakvim konceptom sačuvana je i kvalitativno nadograđena veza između poljoprivrednih i prehrambeno-tehnoloških nauka. U ovom svjetlu je saradnja Instituta sa drugim institutima na Fakultetu neophodna, višestruko korisna i neprekidno se ostvaruje kroz sve vidove aktivnosti na obrazovnom, istraživačkom i stručnom planu.

Područje rada i zadaci Instituta

Institut kroz objedinjavanje nastavne, naučno-istraživačke i stručne djelatnosti nastoji na što kvalitetniji način uzeti učešća u primjeni nauke i inženjeringa u preradi, konzerviranju, pakovanju, distribuciji i upotrebi prehrambenih proizvoda. Članovi Instituta, zajedno i svako u okviru svoje specijalnosti, bave se naučno objektivnim razjašnjavanjima hemijskih, fizičkih i mikrobioloških svojstava hrane i primjene ovih znanja u efikasnom i ekonomski racionalnom korišćenju sirovina, unapređenju procesa prerade, pakovanja i čuvanja hrane, uz uvažavanje principa održivog razvoja i zaštite okoliša. Pored inkorporiranja najnovijih naučnih saznanja u obrazovne procese na Fakultetu, Institut kao svoje posebne važne zadatke vidi dalje unapređenje saradnje sa bosanskohercegovačkom prehrambenom industrijom i međunarodnim istraživačkim institucijama. Svojom funkcijom na Fakultetu, ali i svojom širom društvenom odgovornošću Institut sa ponosom ističe učešće u mnogim aktivnostima koje obezbjeđuju dovoljne količine prehrambenih proizvoda visokog kvaliteta, odgovarajuće nutritivne vrijednosti i nedvojbene zdravstvene sigurnosti.

Institut stoji na raspolaganju prehrambenoj industriji, istraživačima, ali i studentima dodiplomskih, diplomskih i doktorskih studija koji svoje kompetentnosti u domenu prehrambenih tehnologija i nauke o hrani mogu steći samo kroz upotpunjavanje obrazovanja aktivnim učešćem u istraživačkim projektima.

U laboratorijama Instituta i Fakulteta danas je moguće izvršiti najveći broj ispitivanja vezanih za analizu kvaliteta i zdravstvene sigurnosti prehrambenih proizvoda. Institut za potrebe svojih partnera i trećih lica nudi:

izradu tehnoloških i tehničko-tehnoloških projekata za prehrambenu industriju;

kontrolu kvaliteta, zdravstvene ispravnosti, analize i superanalize prehrambenih proizvoda i alkoholnih pica;

analize i studije o uticaju prehrambenih industrija na okoliš i stanje prirodnih resursa;

organizaciju senzornih analiza prehrambenih proizvoda i pića za potrebe specijalizovanih izložbi i sajmova;

usluge vezane za razvoj novih proizvoda prehrambene industrij;

izradu tehnoloških elemenata ili cjelokupnih elaborata za autohtone i prehrambene proizvode sa zaštićenim geografskim porijeklom.

 

Organizacija instituta

Institut za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda se sastoji iz sljedećih katedri:

Katedra za tehnologiju proizvoda biljnog porijekla;

Katedra za tehnologiju proizvoda životinjskog porijekla.

Laboratorije Instituta

U okviru instituta djeluju slijedeće laboratorije:

laboratorija za mljekarstvo;

tehnološka laboratorija za meso, ribe i jaja, gotovu hranu i ishranu;

laboratorija za tehnologije vrenja i proizvode biljnog porijekla.

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

prof. dr Ahmed Smajić, redovni profesor – Tehnologija mesa i drugih stočnih proizvoda;

prof. dr Sonja Bijeljac, profesor emeritus (vanjski saradnik) – Proizvodnja i prerada mlijeka i Kontrola proizvoda;

prof. dr Zlatan Sarić, redovni profesor – Mljekarstvo, Tehnologija mlijeka;

prof. dr Selma Čorbo, vanredni profesor – Tehnologija ulja i masti;

prof. dr Milenko Blesić, vanredni profesor – Teehnologija vrenja;

prof. dr Asima Akagić, vanredni profesor – oblast: tehnologija prehrambenih proizvoda biljnog porijekla;

prof. dr Sanja Oručević, vanredni profesor – oblast: Tehnologija prehrambenih proizvoda biljnog porijekla;

prof. dr Nermina Spaho, vanredni profesor – oblast: Tehnologija vrenja;

prof. dr Nermina Đulančić – Obrada i prerada duhana;

prof. dr Halil Omanović, vanredni profesor (vanjski saradnik);

doc. dr Amir Ganić – Tehnologija mesa i drugih stočnih proizvoda, Poznavanje i prerada mesa;

doc. dr Enver Karahmet – oblast: Higijena, sanitacija i prerada ribe i drugih vodenih životinja;

doc. dr Sabina Operta – oblast: Tehnologija prehrambenih proizvoda animalnog porijekla;

doc.dr. Jasmina Tahmaz, docent – Tehnološke operacije;

mr. Tarik Dizdarević, viši asistent – oblast: Mljekarstvo;

mr. Mersiha Alkić-Subašić, viši asistent – Tehnološka mikrobiologija, Prehrambena mikrobiologija;

mr. Almir Toroman, viši asistent – Standardizacija i kontrola prehrambenih proizvoda;

mr. Lejla Spiljak, viši asistent – Tehnologija poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda;

Amila Vranac, MA, assitent - Tehnologija prehrambenih proizvoda;

dipl. ing. Mirela Smajić, asistent – Tehnologija vrenja.

Mirsad Cerić, laborant;

Nermina Džanović, laborant.

Posebni osobni doprinosi nauci i struci

Prof. dr Natalija Dozet (1923 – ) – Inicijator osnivanja Odsjeka i Instituta za preradu i kontrolu poljoprivrednih proizvoda. Diplomirala 1950. godine među prvim studentima tadašnjeg Poljoprivredno-šumarskog fakulteta u Sarajevu na kojem, prolazeći izbore u sva saradnička i nastavna zvanja, ostaje do penzionisanja. Bila je prodekan i dekan fakulteta. Preuzimajući grupu predmeta iz oblasti mljekarstva poseban doprinos daje kroz razvoj laboratorijskih kapaciteta Instituta te pisanjem velikog broja praktikuma, udžbenika i priručnika. Bila je inicijator i nosilac niza istraživačko-razvojnih projekata, posebno onih na standardizaciji tehnologije autohtonih mliječnih proizvoda.

Prof. dr Jovan Zarić (1928 – 1985) – Jedan od osnivača Instituta. Diplomirao, doktorirao i na Fakultetu radio 32 godine. Predavao grupu predmeta iz oblasti prerade voća. Poseban doprinos dao osnivanjem i razvijanjem laboratorije za preradu voća, povrća i grožđa. Učestvovao je u projektovanju i puštanju u pogon mnogih proizvodno-prerađivačkih kapaciteta u Bosni i Hercegovini, posebno onih iz segmenta prerade voća.

Prof. dr Zahid Čaušević – Profesor emeritus (1928 – 2008) – Nakon izuzetno uspješne karijere u Zavodu za stočarstvo, na Fakultetu radi od 1975. godine kao vanjski saradnik, a od 1979. godine kao nastvanik na predmetima iz oblasti tehnologije mesa i poznavanja sirovina animalnog porijekla. Bio je dekan Fakulteta i jedan od najcjenjenijih stručnjaka iz oblasti ovčarstva u regionu i šire. Poseban doprinos dao kreiranjem i realizacijom međunarodnih projekata na unapređenju mesnih i mliječnih svojstava ovaca na bazi križanja autohtonih i uvoznih visokoproduktivnih pasmina.

Prof. dr Marko Stanišić (1934 – 2005) – Diplomirao, doktorirao i na Fakultetu kao nastavnik u svim zvanjima na predmetima iz oblasti mljekarstva radio do penzionisanja 2001. godine. Ostavio je izuzetnog traga izradom i objavljivanjem literature, posebno one potrebne za praćenje nastave na postdiplomskim studijima iz oblasti tehnologije animalnih proizvoda. Učesnik brojnih međunarodnih kongresa i smipozija. Posebno cijenjen kao jedan od regionalno najkompetentnijih senzornih ocjenjivača mliječnih proizvoda.

Prof. dr Husnija Ćerimagić (1930 – 1992) – Na Fakultetu radio od 1959. godine prolazeći sva zvanja do redovnog profesora. Surovo ubijen na okupiranoj Grbavici 1992. godine. Predavo predmete iz oblasti pčelarstva i tehnologije pčelinjih proizvoda. Autor udžbenika iz pčelarstva koji je korišćen kao osnovna udžbenička literatura na gotovo svim katedrama iz ove oblasti na našem jezičkom području. Poseban doprinos struci dao unapređenjem konstrukcija košnica za intenzivno pčelarenje.

 

 

Osnivanje i razvoj instituta

Dug je historijski put razvoja Poljoprivredno-prehrambenog fakulteta u Sarajevu. U periodu od njegovog formiranja 1940. godine pa do navršene 70-te godine njegovog rada, on je prošao cio niz transformacija i veoma raznovrsnih formi unutrašnjeg organizovanja. Svakako nas posebno interesuje period od formiranja odsjeka za voćarstvo i vinogradarstvo našeg fakulteta pa do danas.

Nije dugo trebalo analizirati postojeće stanje u agrarnom kompleksu Bosne i Hercegovine da bi se na osnovu objektivnih pokazatelja konstatovalo da u ovoj oblasti voćarsko-vinogradarska proizvodnja, te prerada voća, ima duboki interes za ovaj prostor. Iz ovih činjenica proistekla je i odluka različitih organa da se odmah nakon razdvajanja Poljoprivrednog od Šumarskog fakulteta formiraju odsjeci, a među prvima Odsjek za voćarstvo i vinogradarstvo.

Na našu sreću u to doba Fakultet je u sklopu nastavnog procesa Opšteg odsjeka imao već nekoliko veoma izraslih kadrova, tako da nije bilo posebnih teškoća za početak i odvijanje nastavnog procesa na Voćarsko-vinogradarskom odsjeku. U tom periodu dolazi do jačanja laboratorijske tehnike na Fakultetu i veoma uspješne izgradnje poligona na kojima je bilo moguće odvijanje praktične nastave, pa i ferijalne prakse.

Uporedo sa ovim unutrašnjih transformacija našeg Fakulteta započinje intenzivna aktivnost na podizanju prvih plantažnih voćnjaka prevashodno šljive, jabuke i kruške, a u Hercegovini i podizanje prvih industrijskih vinograda sa predominantnim vinskim sortama. U ovom periodu podiže se preko 4.000 ha zasada šljive na širem prostoru BiH, 100 ha višnje, jabuke i kruške. Ova podizanja voćnih zasada zahvataju prostor od Drine do Une, a podižu se po tada najsavremenijim principima voćarsko-vinogradarske tehnologije.

Nekako u istom periodu podižu se i male industrijske fabrike za preradu voća, te preko 110 industrijskih sušnica za voće kapaciteta 10 t/18h. Ovakav intenzivan razvoj voćarstva otvorio je mogućnost stvaranja robnih fondova svježeg, suhog i na drugi način industrijski prerađenog voća (topli i hladni postupak), te njihovog izvoza na najrazvijenija evropska tržišta.

Za ovakav intenzivan razvoj primarnog kompleksa bilo je neophodno obezbijediti kvalitetan kadar, pa je Odsjek za voćarstvo, vinogradarstvo i preradu voća u tom periodu doživio nagli razvoj, a njegovi brojni inžinjeri poljoprivrede sigurna zaposlenja u plantažnim zasadima Bosanske krajine, Gradačca, Doboja, Modriče, Bijeljine, Zvornika, Mostarske kotline, Brotnja (Čitluka), Ljubuškog, Nevesinja, Stoca, Popova polja, Čapljine i drugih. Istovremeno na prostoru BiH izgrađuje se desetak džepnih voćno-loznih rasadnika (Bihać, Derventa, Gradačac, Bijeljina, Modriča, Žepče, Doboj, Mostar, Zvornik, Višegrad, Foča – Ustikolina i drugi).

Nažalost, nedovoljno razvijena inspekcijska služba u okviru sistema institucija državne vlasti bila je uzrokom u ovom periodu masovnog širenja nekih bolesti posebno šarke šljive. Istovremeno, proširila se i šljivina štitasta uš i kalifornijska štitasta uš, što je nanijelo velike štete primarnoj voćarskoj proizvodnji.

Od momenta formiranja Instituta pa do danas kroz njega su prošli brojni kadrovi svih nivoa stručnosti neophodnih za nastavni proces na Univerzitetu.

 

Organizacija instituta

Institut se sastoji od sljedećih katedri:

Katedra za voćarstvo;

Katedra za vinogradarstvo;

Katedra za biometriku, genetiku i oplemenjivanje biljaka;

Katedra za cvjećarstvo i pejsažno oblikovanje.

 

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

prof. dr Mirsad Kurtović, redovni profesor – Oplemenjivanje biljaka;

prof. dr Tatjana Ljujić-Mijatović, redovni profesor (vanjski saradnik);

prof. dr Senaid Memić, redovni profesor (vanjski saradnik);

prof. dr Agan Kojić, redovni profesor – Vinogradarstvo;

prof. dr Pakeza Drkenda, vanredni profesor – Specijalno voćarstvo;

prof. dr Jasna Avdić, vanredni profesor – oblast: Floristika i pejsažno oblikovanje;

prof. dr Fuad Gaši, vanredni profesor– oblast: Oplemenjivanje biljaka;

Prof. dr Fikreta Behmen, vanredni profesor – Opšte voćarstvo;

doc.dr. Mersija Delić, docent – Vinogradarstvo sa ampelografijom;

Osman Musić, MA, asistent - Specijalno voćarstvo;

mr. Adnan Maličević;

Zdenka Vareškić, laborant.

 

 

Osnivanje i razvoj instituta

Intenzivna fitopatološka i entomološka istraživanja u Sarajevu datiraju još od osnivanja Fitopatološkog instituta u Sarajevu 1919. godine. Osnivanjem Poljoprivredno-šumarskog fakulteta 1940. godine i ponovnim aktiviranjem nakon ratne pauze 1947. godine, pod nazivom Savezna visoka škola za planinsko gazdovanje, i njenim prerastanjem u Poljoprivredno-šumarski fakultet 1948. godine, a naročito uvođenjem smjerova biljne proizvodnje: ratarstvo i voćarstvo (1958. godine), nametnula se potreba za intenziviranjem aplikativnih istraživanja iz oblasti zaštite bilja. Predmeti fitopatologija i entomologija su bili zastupljeni u nastavnim planovima još od osnivanja Savezne visoke škole za planinsko gazdovanje 1947. godine. Prof. dr Ignjat Pobegajlo je na Fakultet zaposlen 1948. godine najprije kao asistent, a zatim biran u sva nastavna zvanja. Na predmetu fitopatologija u zvanju redovnog profesora je radio do svoje smrti 1960. godine. Bila mu je povjerena nastava na predmetima mikrobiologija i pčelarstvo.

Naučno istraživački rad Instituta orijentisan je na:

siguran i efikasan sistem dijagnostike i identifikacije štetnih organizama; proučavanje ciklusa života – rasta, razvoja i disiminacije patogena, štetočina i korovskih vrsta biljaka; procjeni rizika karantinskih patogena, štetočina i korovskih vrsta biljaka; razvoj i implementaciju strategija kontrole štetnih bioloških agenasa, sa željom da promoviše ekološki prihvatljivu zaštitu bilja u integralnoj proizvodnji; razvoj i implementaciju strategija biološke kontrole štetnih organizama.

Institut uključuje sljedeće djelatnosti:

organizaciju kurseva i stalnu edukacija stručnjaka, poljoprivrednih proizvođača (i drugih zainteresiranih) iz oblasti zaštite bilja – fitomedicine; pružanje konsultantskih usluga zainteresovanim institucijama i pojedincima iz svoje oblasti djelovanja; promotivna izdavačka djelatnost.

Organizacija instituta

Institut zaštite bilja i prehrambenih proizvoda se sastoji od:

Katedre za zaštitu bilja;

Katedre za mikrobiologiju.

 

Laboratorije Instituta

Laboratorija je osnovana s osnivanjem Instituta, ali je kroz teške periode Fakulteta ostala bez neophodne opreme. Nakon posljednjih ratnih dešavanja devastiranja Fakulteta, naročito i čestim preseljenjima Laboratorija Instituta, nije uspjela da se opremi potrebnom opremom da bi udovoljila savremenim zahtjevima laboratorijske prakse. U posljednjem periodu intenzivirano je opremanje laboratorije i nadati se da će se nastaviti, što će biti popraćeno intenziviranjem istraživačkog i eksperimentalnog rada.

Laboratorija trenutno koristi slijedeće metode:

serološke metode identifikacije (ELISA);

metode morfološke identifikacije fitopatogenih gljiva;

biohemijske metode identifikacije fitopatogenih bakterija;

metode morfološke identifikacije štetnika.

Spisak radno aktivnih članova Instituta:

prof. dr Josip Čolo, redovni profesor - Mikrobiologija sa pripadajućim modulima;

prof. dr Nedžad Karić, vanredni profesor - Entomologija sa pripadajućim modulima;

Doc.dr. Saud Hamidović, docent - Mikrobiologija sa pripadajućim modulima;

mr. Sanel Haseljić, viši asistent - Entomoligija sa fitofarmacijom;

Arnela Okić, MA, asistent

Senad Cerić, laborant.

Posebni osobni doprinosi nauci i struci

Svojim naučno-istraživačkim radom današnjoj uspješnosti Instituta za zaštitu bilja doprinijeli su sljedeći profesori: prof. dr Ignjat Pobegajlo, prof. dr Vladislav Vaclav, prof. dr Ljubica Radman, prof. dr Nenad Dimić, prof. dr Refik Numić, emeritus, prof. dr Husnija Festić, emeritus. Među njima teško je izdvojiti najzaslužnije, jer su svako u svom periodu dali velike doprinose za razvoj Instituta. Društvo je prepoznalo doprinos pojedinaca općem napretku, te ih je posebno nagradilo:

Prof. dr Vladislav Vaclav je rođen 1909. godine u Zenici. Diplomirao 1937. godine na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Zemunu. Doktorirao 1960. godine. Na Fakultetu je radio od 1952. do 1974. godine, kada je penzionisan u zvanju redovnog profesora na predmetu Entomologija. Odlikovan je Ordenom rada sa zlatnim vijencem.

Prof. dr Ljubica Radman je rođena 1918. godine u Miloševićima-Banja Luka. Diplomirala je 1947. godine na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Zagrebu. Doktorirala je 1958. godine na Sorboni (Francuska). Na Fakultetu radila od 1949. do 1988. godine, kada je penzionisana u zvanju redovnog profesora na predmetu Fitopatologija. Odlikovana Ordenom rada sa zlatnim vijencem.

Prof. dr Refik Numić. Rođen je u Sarajevu 1936. Godine. Diplomirao na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Sarajevu 1957., magistrirao 1974. u Beogradu, a doktorirao 1970. godine na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu. Na fakultetu radio od 1959. do 1998. godine, kada je penzionisan u zvanju redovnog profesora na predmetima Fitopatologija i Fitofarmacija. Odlikovan Ordenom zasluga za narod sa srebrnom zvijezdom.

Prof. dr Nenad Dimić. Rođen je 1936. godine u Sarajevu. Diplomirao 1959. godine na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu. Magistrirao je 1966. u Beogradu, a doktorirao 1975. godine u Sarajevu. Na Fakultetu radio od 1960. do 1992. godine u zvanju redovni profesor na predmetu Entomologija. Odlikovan Ordenom rada sa zlatnim vijencem.

U zvanje profesora emeritus izabrani su:

prof. dr Refik Numić (2002);

prof. dr Husnija Festić (2005).

U cilju unaprjeđenja animalne poljoprivredne proizvodnje Institut za zootehniku (ranije Institut za stočarstvo) Poljoprivredno-prehrambenog fakulteta u Sarajevu organizuje provodi i primjenjuje aktuelna naučna istraživanja u oblastima animalne genetike i selekcije, držanja i uzgoja, fiziologije te hrane i ishrane kopnenih i akvatičnih farmskih životinja. Visoko prioritetan segment djelovanja Instituta je biosigurnost hrane za životinje i hrane animalnog porijekla u ishrani ljudi, te ekološki impakti uzgoja i iskorištavanja farmskih životinja.

Klasični pristup u animalnoj proizvodnji se, na globalnom nivou, značajno mijenja te sve više pažnje zaokupljaju discipline koje se bave ekološkim aspektima, sigurnosti hrane i dobrobiti životinja. Pri tome, tehnologije ostaju kao polazna osnova na kojoj će se kroz savremene spoznaje u biotehničkim naukama i bioetičkim pristupima razvijati nova percepcija animalne proizvodnje, čiji moto bi mogao biti „održiva proizvodnja kvalitetnih animalnih proizvoda uz očuvanje budućnosti, prirode i okoliša“.

Činjenica da u svakoj grani intenzivne animalne proizvodnje hrana pored proizvodne ima fiziološku, zdravstvenu, i ekonomsku vrijednost snažan je argument u identifikaciji i primjeni novih tehnoloških rješenja u pravcu ostvarivanja veće proizvodnje, kao i poboljšanja kvaliteta proizvoda. Sve su to izazovi koji stoje na putu materijalnog, organizacijskog i kadrovskog jačanja Instituta sa konačnom zadaćom provođenja aktuelnih istraživanja i njihovog transfera do korisnika.

 

Organizacija Instituta

Naučno-istraživački rad na Institutu za zootehniku se provodi kroz tri edukacijske i naučno razvojne jedinice:

Katedra za stočarstvo i oplemenjivanje životinja

prof. dr Muhamed Brka, redovni profesor. Oblast stočarstvo

prof. dr Admir Dokso, vandredni profesor. Oblast stočarstvo

prof. dr Ervin Zečević , vanredni profesor . Oblast stočarstvo

doc. dr Alma Rustempašić , docent. Oblast Stočarstvo

Katedra za ishranu, etologiju i ekologiju u animalnoj proizvodnji

prof. dr Salko Muratović, redovni profesor. Oblast ishrana životinja

prof. dr Emir Džomba, vanredni profesor. Oblast Ishrana životinja

prof. dr Senada Čengić-Džomba, vanredni profesor. Oblast ishrana životinja

mr. Dženan Hadžić , viši asistent. Oblast ishrana životinja

Katedra za akvakulturu

doc. dr. Samir Muhamedagić, docent . Oblast akvakultura

Laboranti:

Aganović Sabiha, dipl. ing.agr.

Belma Dučić, dipl.ing.agr.

Mirsada Mahmutović

Članovi Instituta sa posebnim doprinosom nauci i struci

Iako je dosadašnji period rada Instituta za zootehniku obilježilo više njegovih uposlenika (ovisno od vremena djelovanja) potrebno je istaći prof. dr Nikolu Zdanovskog, prof. dr Fahrudina Hrasnicu, prof. dr Dušana Maksimovića, prof. ing. Vladimira Drecuna, prof. dr Radomira Pajanovića, prof . dr Refika Telalbašića, prof. dr Ramiza Handžića i prof. dr Salku Muratovića.

Nemamo sigurne podatke o nagradama i priznanjima, ali je poznato da su gotovo svi profesori odlikovani i nagrađivani. Zahvaljujući svojoj reputaciji, na prostorima bivše države predstavljali su veoma cijenjenu grupu u ovoj oblasti istraživanja.

Za svoje zasluge u jačanju i razvoju Instituta na svim poljima djelovanja posebno treba istaći prof. dr Fahrudina Hrasnicu i prof. dr Dušana Maksimovića.

Prof. dr Fahrudin Hrasnica. Rođen je 15.01.1907. godine u Sarajevu. Diplomirao je 1933. godine na Poljoprivrednom fakultetu u Zagrebu, a na istom fakultetu je 1943. godine odbranio doktorsku disertaciju. Na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu radio je od 1947. do 1971. godine. Umro je iste godine u zvanju redovnog profesora. U školskoj 1956/57. godini obavljao je dužnost prodekana Fakulteta. Osnivač je ergele Lipicanske pasmine u Prnjavoru 1946. godine. Čitav život je posvetio konjogojstvu i visokom obrazovanju. Bio je i pisac četiri udžbenika koji su se koristili na Univerzitetima u cijeloj Jugoslaviji.

Prof. dr Dušan Maksimović. Rođen 1915. godine u Sijekovcu kod Bosanskog Broda. Diplomirao je na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Beogradu 1939. godine. Doktorirao je na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Sarajevu 1953. godine, kao prvi doktor ovog fakulteta. Na Fakultetu je radio od 1949. , pa do svoje smrti 1978. godine. Osnivač je Katedre za ishranu životinja, a od 1962. do 1964. godine bio je i dekan Fakulteta. Bio je redovni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine. Umro je u zvanju redovnog profesora.